Εξοικονόμηση νερού

Ο κύκλος του νερού

Ο ″κύκλος του νερού″ ή υδρολογικός κύκλος είναι το φυσικό σύστημα ανακύκλωσης του νερού της Γης μέσα στην υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα. Το νερό της Γης είναι πάντα σε κίνηση και πάντα σε αλλαγή μεταξύ των τριών φάσεων: της υγρής, της στερεάς και της αέριας. Ο κύκλος του νερού λειτουργεί εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια και η ίδια η ζωή στη Γη εξαρτάται από αυτόν.

Στα πλαίσια του υδρολογικού κύκλου (Εικόνα 1), το νερό εξατμίζεται λόγω της ηλιακής ακτινοβολίας που προσπίπτει στα επιφανειακά νερά, ενώ εξάτμιση του νερού πραγματοποιείται και από τα φύλλα των φυτών μέσω της διαδικασίας της διαπνοής. Οι υδρατμοί που δημιουργούνται με αυτούς τους τρόπους ανυψώνονται στην ατμόσφαιρα όπου συμπυκνώνονται και υγροποιούνται ή στερεοποιούνται ανάλογα με το ύψος στο οποίο ανέρχονται. Έτσι σχηματίζονται τα σύννεφα. Ρεύματα αέρα κινούν τα σύννεφα γύρω από τη Γη, ενώ τα σταγονίδια νερού από τα οποία αποτελούνται συγκρούονται, μεγαλώνουν και τελικά πέφτουν από τον ουρανό με τη μορφή κατακρημνισμάτων (βροχή, χιόνι, χαλάζι κ.α.).

Οι κατακρημνίσεις που πέφτουν στη Γη σχηματίζουν απορροές πάνω στην επιφάνεια του εδάφους και, έτσι, δημιουργούν ρυάκια που καταλήγουν σε λίμνες, ποτάμια ή τον ωκεανό. Ωστόσο, το νερό των κατακρημνίσεων δεν ρέει αποκλειστικά στην επιφάνεια. Ένα μέρος του διαπερνά το έδαφος λόγω διήθησης και σχηματίζει το υπόγειο νερό, το οποίο είναι δυνατό να βγει ξανά στην επιφάνεια ως εκφόρτιση υπόγειου νερού. Όταν το νερό βρίσκει διόδους προς την επιφάνεια της Γης εμφανίζεται με τη μορφή πηγών. Ένα άλλο τμήμα του υπόγειου νερού ταξιδεύει βαθύτερα στη Γη και εμπλουτίζει τους υπόγειους υδροφορείς. Αλλά ακόμα και αυτό το νερό δύναται να συνεχίσει την κίνησή του και με την πάροδο του χρόνου να ξαναβγεί στον ωκεανό και να συνεχίσει τον κύκλο του.

Εικόνα 1: Ο υδρολογικός; κύκλος (πηγή: Γεωργική Υπηρεσία ΗΠΑ-USGS)

Στην Εικόνα 2 παρουσιάζεται η κατανομή του νερού της Γης σε μία δεδομένη χρονική στιγμή. Παρατηρούμε ότι περισσότερο από το 96% της ολικής ποσότητας του νερού είναι αλμυρό, ενώ από το γλυκό νερό το 30% είναι δεσμευμένο σε υπόγειους υδροφορείς, ενώ το επιφανειακό γλυκό νερό που βρίσκεται σε ποτάμια και λίμνες αντιπροσωπεύει μόλις το 1% του συνολικού νερού της Γης (Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ-USGS).

Όπως αναφέρθηκε, ο κύκλος του νερού είναι ζωτικής σημασίας για την ύπαρξη και επιβίωση όλων των οργανισμών. Είναι ο παράγοντας που ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, τα καιρικά φαινόμενα, την υγρασία του εδάφους και την ορατότητα της ατμόσφαιρας. Ωστόσο, οι ανθρώπινες δραστηριότητες είναι δυνατό να προκαλέσουν φαινόμενα που μπορεί να διαταράξουν αυτό τον κύκλο με όλα τα επακόλουθα προβλήματα που κάτι τέτοιο μπορεί να επιφέρει. Κάποια από αυτά τα φαινόμενα είναι η λειψυδρία, η ερημοποίηση και οι κλιματικές αλλαγές.

Εικόνα 2: Παγκόσμια κατανομή νερού (Shiklomanov, 1993)

Λειψυδρία

Το φαινόμενο της λειψυδρίας ορίζεται ως ″η κατάσταση κατά την οποία η ζήτηση νερού υπερβαίνει τους εκμεταλλεύσιμους υδάτινους πόρους″ (Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 18ης Ιουλίου 2007). Περίπου 700 εκατομμύρια άνθρωποι σε 43 χώρες υποφέρουν σήμερα από λειψυδρία, ενώ, όπως υποστηρίζει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Ban-Ki-Moon, μέχρι το 2030 περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού θα αντιμετωπίζει το παραπάνω πρόβλημα και η ζήτηση νερού θα υπερβαίνει την προσφορά κατά 40%.

Αν και το γλυκό νερό του πλανήτη ανανεώνεται συνεχώς, η παγκόσμια προμήθειά του στους ανθρώπους σταθερά μειώνεται. Η διαθεσιμότητα του πόσιμου νερού δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες της ανθρωπότητας λόγω της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού, της κατάχρησης των φυσικών πόρων, της αστικοποίησης και της ρύπανσης του νερού (Rosen, 2012).

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το πρόβλημα της λειψυδρίας εμφανίζεται και σε περιοχές όπου υπάρχει αφθονία βροχοπτώσεων και γλυκού νερού. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο τρόπος με τον οποίο το νερό διατηρείται, διανέμεται και χρησιμοποιείται, καθώς και η ποιότητα του διαθέσιμου νερού, μπορεί να καθορίσει εάν θα υπάρξει αρκετό για να καλύψει τις απαιτήσεις των διαφόρων δραστηριοτήτων. Η λειψυδρία πλήττει έναν στους τρεις ανθρώπους σε κάθε ήπειρο, ενώ το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε αναπτυσσόμενες χώρες που αντιμετωπίζουν λειψυδρία λόγω έλλειψης υποδομών άντλησης νερού από τα ποτάμια και τους υδροφόρους ορίζοντες (WHO, 2009).

Μεταξύ των επιπτώσεων της λειψυδρίας είναι το γεγονός ότι οι πληττόμενοι καταφεύγουν στην πόση επιβλαβούς νερού και δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν μπάνιο και να καθαρίσουν τα ρούχα και τα σπίτια τους. Εν συνεχεία, η κακή ποιότητα νερού μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ασθενειών που μεταδίδονται με το νερό όπως η χολέρα, ο τυφοειδής πυρετός και η δυσεντερία. Από την άλλη, λόγω της έλλειψης νερού, τα άτομα συνηθίζουν να αποθηκεύουν νερό στις κατοικίες τους, καθιστώντας τες τόπους αναπαραγωγής κουνουπιών που είναι φορείς επικίνδυνων ασθενειών όπως η ελονοσία.

Είναι, επομένως, κατανοητό ότι το φαινόμενο της λειψυδρίας επιβάλλει την ανάγκη για καλύτερη διαχείριση και λογική χρήση του διαθέσιμου νερού. Έτσι, είναι δυνατό να μειωθούν και οι τόποι αναπαραγωγής εντόμων, όπως τα κουνούπια, που μεταδίδουν επικίνδυνες ασθένειες και να εμποδιστεί η εξάπλωση λοιμώξεων που σχετίζονται με το νερό.

Ερημοποίηση

Σύμφωνα με τον ορισμό των Ηνωμένων Εθνών στα πλαίσια της Διεθνούς Σύμβασης για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (1994), ″ερημοποίηση είναι η υποβάθμιση του εδάφους σε άνυδρες, ημι-άνυδρες και ξηρές υφυγρές περιοχές, ως αποτέλεσμα διαφόρων παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων των κλιματικών αλλαγών και των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων″.

Η ερημοποίηση αναφέρεται στη σταδιακή μείωση της παραγωγικότητας του εδάφους, μέσω της καταστροφής της δομής και της σύστασής του, γεγονός που δεν επιτρέπει την ικανοποιητική παραγωγή ή την ύπαρξη βλάστησης. Ωστόσο, το φαινόμενο της ερημοποίησης δεν θα πρέπει να συγχέεται με τις φυσικές ερήμους, διότι η ερημοποίηση χαρακτηρίζεται από πλήρη ανυπαρξία ζωής και νερού, ενώ η φυσική έρημος όχι. Επίσης, η απώλεια της γονιμότητας του εδάφους είναι δυνατό να οδηγήσει σε εγκατάλειψη της περιοχής και μετανάστευση του πληθυσμού λόγω ανεπάρκειας διαθέσιμων φυσικών πόρων.

Σε ότι αφορά τα αίτια της ερημοποίησης, αυτά μπορεί να είναι είτε φυσικά είτε ανθρωπογενή. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών (1994), οι υψηλές θερμοκρασίες που διαρκούν για μήνες και συνοδεύονται από σπάνιες βροχοπτώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε ξηρασία και μείωση της βλάστησης. Κατά συνέπεια, τέτοιες υδρολογικές ανισορροπίες θέτουν σε κίνδυνο τα παραγωγικά συστήματα (www.unesco.org). Ωστόσο, ακόμα και οι έντονες βροχοπτώσεις συντελούν στην επιδείνωση του φαινομένου της ερημοποίησης, διότι προκαλούν διάβρωση του εδάφους. Όταν η βροχή πέφτει στο ακάλυπτο από βλάστηση έδαφος, μέρος του εδάφους αποχωρίζεται και εύκολα απομακρύνεται με την επιφανειακή απορροή του νερού. Για αυτό το λόγο είναι συχνά τα πλημμυρικά φαινόμενα σε περιοχές όπου γίνονται γεωργικές εργασίες κυρίως κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου.

Οι βασικές ανθρωπογενείς δραστηριότητες που συμβάλλουν στην ερημοποίηση είναι η υπερβολική χρήση των ίδιων βοσκοτόπων, η μεγάλη πυκνότητα ζώων ανά περιοχή, οι λανθασμένες γεωργικές πρακτικές όπως το πολύ βαθύ όργωμα, η ρύπανση του εδάφους με τοξικά και χημικά προϊόντα όπως τα λιπάσματα και τα ζιζανιοκτόνα, η υπερβολική άρδευση και η αλάτωση του αρδευτικού νερού. Επίσης, η αποψίλωση των δασών και οικοδόμησή τους είναι δραστηριότητες που διαβρώνουν το έδαφος και μπορεί να συνεισφέρουν στο φαινόμενο της ερημοποίησης.

Σήμερα, περίπου το ήμισυ της χερσαίας επιφάνειας της γης ίσο με 6.45 δισεκατομμύρια εκτάρια αποτελείται από άνυδρες περιοχές. Έκταση ίση με 1 δισεκατομμύριο εκτάρια χαρακτηρίζεται ως υπερ-άνυδρη, συμπεριλαμβανομένης και της ερήμου Σαχάρα (www.unesco.org). Ακόμα και η Ελλάδα ως χώρα της Μεσογείου χαρακτηρίζεται από περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας, υψηλής ζέστης και έντονων βροχοπτώσεων. Οι περιοχές υψηλού κινδύνου ερημοποίησης είναι η δυτική Στερεά Ελλάδα, το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου, η ορεινή ζώνη των Ιονίων νήσων, η Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου και η Εύβοια (Κοσμάς, 2006).

Συμπερασματικά, το φαινόμενο της ερημοποίησης είναι πολύ σοβαρό και απαιτεί λήψη μέτρων από τις κυβερνήσεις, αλλά και από τους ίδιους τους πολίτες. Κάποια από αυτά τα μέτρα θα μπορούσαν να είναι η υιοθέτηση βιώσιμων γεωργικών πρακτικών, η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η συνετή χρήση του νερού και η επαναφορά πρακτικών του αυτόχθονου πληθυσμού (www.unesco.org).

Κλιματικές αλλαγές και επιπτώσεις στα διαθέσιμα αποθέματα ύδατος

Με τον όρο κλιματική αλλαγή εννοούμε την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη λόγω της παρουσίας αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε υψηλές συγκεντρώσεις που οφείλονται, κυρίως, σε ανθρωπογενείς εκπομπές. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αναμένεται να είναι δυσμενείς για την ανθρωπότητα. Μάλιστα, πέρα από τις διάφορες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, είναι ευρέως αποδεκτό ότι θα υπάρξουν επιπτώσεις και στα παγκόσμια αποθέματα ύδατος. Πιθανές συνέπειες εκτιμώνται ότι θα είναι οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις, η αύξηση του επιπέδου της θάλασσας, οι αλλαγές στη χρήση γης και η πιθανή μετακίνηση πληθυσμών λόγω των παραπάνω μεταβολών. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες είναι δυνατό να επιταχύνουν τον υδρολογικό κύκλο, να αυξήσουν τα ποσοστά εξατμισοδιαπνοής και να μεταβάλλουν την υγρασία του εδάφους και τη διαδικασία φιλτραρίσματός του (Frederick, 1997).

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος IPCC (1996), μία αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 1.5 έως 4.5οC θα προκαλέσει αύξηση των παγκόσμιων ποσοστών βροχόπτωσης κατά 3% έως 15%. Συγκεκριμένα, στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη προβλέπεται ότι θα δημιουργηθούν περισσότερες απορροές λόγω αύξησης των βροχοπτώσεων, ενώ σε μικρότερα γεωγραφικά πλάτη μπορεί να μειωθούν οι απορροές εξαιτίας της αύξησης των επιπέδων εξάτμισης και της μείωσης των κατακρημνίσεων. Σε ότι αφορά τα επίπεδα εξατμισοδιαπνοής, αυτά μπορεί να αυξηθούν ή να μειωθούν ανάλογα με τη διαθέσιμη υγρασία. Επίσης, μπορεί να αυξηθεί η συχνότητα και η δριμύτητα των φαινομένων ξηρασίας σε κάποιες περιοχές λόγω μείωση της βροχόπτωσης και αύξησης της εξατμισοδιαπνοής, ενώ σε κάποιες άλλες μπορεί να αυξηθούν τα πλημμυρικά φαινόμενα.

Μεταξύ άλλων, η αύξηση της θερμοκρασίας λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου μπορεί να προκαλέσει την ερημοποίηση κάποιων περιοχών και την υφαλμύρινση των παράκτιων υδροφορέων από τη διείσδυση θαλασσινού νερού. Τέλος, η κλιματική αλλαγή αναμένεται να υποβαθμίσει την ποιότητα του διαθέσιμου νερού λόγω των αυξημένων συγκεντρώσεων ρύπων (Κόμπου, 2010).

Επομένως, ο υδρολογικός κύκλος προβλέπεται να επηρεαστεί σημαντικά από την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη.

Συμβουλές εξοικονόμησης νερού

Από όσα έχουν αναφερθεί μέχρι στιγμής, γίνεται κατανοητό πως το νερό είναι ένα πολύτιμο αγαθό που δεν πρέπει να υποτιμάται διότι χωρίς αυτό δεν μπορεί να υπάρξει ζωή. Ωστόσο, η αλόγιστη χρήση του καθώς και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες τείνουν να διαταράξουν τον υδρολογικό κύκλο και να μειώσουν απειλητικά τα διαθέσιμα αποθέματα νερού. Είναι, επομένως, επιτακτική η ανάγκη να αλλάξουμε συνήθειες και τρόπο ζωής ώστε να μη βρεθούμε αντιμέτωποι με πολύ δύσκολες καταστάσεις στο μέλλον.

Στο παρών κεφάλαιο παρουσιάζεται ένας οδηγός με πρακτικές συμβουλές εξοικονόμησης νερού στο σπίτι, το σχολείο, τη γεωργία και τη βιομηχανία. Πρόκειται για οδηγίες αλλαγής των καταναλωτικών μας συνηθειών, συμβουλές επιλογής του κατάλληλου εξοπλισμού και οδηγίες χρήσης.

Στο σπίτι

Είναι γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μας το περνάμε στο σπίτι. Εκεί πραγματοποιείται η πλειονότητα των δραστηριοτήτων μας που σχετίζονται με την κατανάλωση νερού, όπως το πλύσιμο των ρούχων και των πιάτων, το μαγείρεμα και το πότισμα. Επομένως, η προσωπική προσπάθεια για εξοικονόμηση νερού θα πρέπει να ξεκινήσει από την αλλαγή της καθημερινότητάς μας και τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε μέσα στην ίδια την κατοικία μας.
Οι χώροι του σπιτιού στους οποίους πραγματοποιείται, θεωρητικά, η μεγαλύτερη οικιακή κατανάλωση είναι το μπάνιο και η κουζίνα.

Συμβουλές εξοικονόμησης νερού στο μπάνιο:

• Τοποθετήστε χρώμα ζαχαροπλαστικής στο καζανάκι της τουαλέτας. Εάν το χρώμα τρέχει μέσα στη λεκάνη χωρίς να πατήσετε το καζανάκι, τότε υπάρχει διαρροή.
• Αντικαταστήστε το παλιό σας καζανάκι με ένα καζανάκι διπλής ροής. Με αυτό έχετε τη δυνατότητα να επιλέξετε μεταξύ μικρής ή μεγάλης ροής ανάλογα με την ανάγκη.
• Εάν δεν έχετε τη δυνατότητα να αντικαταστήσετε το καζανάκι, τοποθετήστε μέσα στη δεξαμενή ένα πλαστικό μπουκάλι για να μειωθεί ο όγκος του νερού που παροχετεύεται.
• Εάν το κουμπί στο καζανάκι δεν επανέρχεται στη θέση του μετά την χρήση, επιδιορθώστε το ή αντικαταστήστε το.
• Όταν πλένετε τα χέρια σας κλείστε την βρύση όσο κάνετε σαπουνάδα.
• Μην πετάτε σκουπίδια στη λεκάνη της τουαλέτας χρησιμοποιώντας άσκοπα το καζανάκι. Χρησιμοποιείστε τον κάδο απορριμμάτων.
• Γεμίστε το νεροχύτη με νερό για να ξεπλύνετε το ξυραφάκι σας, αντί να αφήνετε τη βρύση να τρέχει.
• Όταν βουρτσίζετε τα δόντια σας κλείστε τη βρύση για να μην τρέχει άσκοπα το νερό. Μπορείτε να έχετε ένα ποτήρι που να το γεμίζετε με νερό και να σας βοηθάει στο ξέπλυμα των δοντιών.
• Αποφύγετε να γεμίζετε τη μπανιέρα με νερό. Προτιμήστε τα πεντάλεπτα ντουζ.
• Σκεφτείτε ότι κατά τη διάρκεια του ντουζ καταναλώνετε 18 με 25 λίτρα νερού ανά λεπτό. Προσπαθήστε να μειώσετε τη διάρκεια του ντουζ και εξοικονομήστε νερό και χρήματα.
• Κλείστε τη βρύση καθώς κάνετε σαπουνάδα στα μαλλιά σας.
• Εγκαταστήστε αισθητήρες στις βρύσες για να ελέγχετε τη ροή του νερού στο νιπτήρα ή το νεροχύτη.
• Αντικαταστήστε τις βρύσες σας με νέας τεχνολογίας που αναμειγνύουν το νερό με αέρα. Έτσι, έχετε δυνατότερη ροή νερού εξοικονομώντας παράλληλα αρκετά λίτρα σε ημερήσια βάση.
• Ελέγξτε τις βρύσες και τα ντουζ για τυχόν διαρροές και επιδιορθώστε τα εάν χρειάζεται.
• Όσο περιμένετε να ζεσταθεί το νερό στο ντουζ, συλλέξτε το τρεχούμενο κρύο νερό σε έναν κουβά και χρησιμοποιήστε το για να ποτίσετε τα φυτά σας.
• Όταν αγοράζετε ένα πλυντήριο ρούχων, ελέγξτε εάν είναι ενεργειακά αποδοτικό και συγκρίνετε τα διάφορα μοντέλα.
• Χρησιμοποιήστε το πλυντήριο μόνο όταν ο κάδος είναι γεμάτος. Διαφορετικά, προσαρμόστε τη στάθμη του νερού ανάλογα με τον όγκο των ρούχων.
• Μπορείτε να πλύνετε τα σκούρα ρούχα σε κρύο νερό και να εξοικονομήσετε νερό και ενέργεια.
• Αναζητήστε πλυντήρια που διοχετεύουν το βρώμικο νερό είτε στο καζανάκι είτε σε κάποια φυτά αντί να το απορρίπτουν.

Συμβουλές εξοικονόμησης νερού στην κουζίνα:

• Διατηρήστε μία κανάτα νερού στο ψυγείο αντί να ανοίγετε συνεχώς τη βρύση κάθε φορά που θέλετε ένα ποτήρι δροσερό νερό.
• Χρησιμοποιήστε ένα παγούρι ή ένα μπουκάλι νερού που θα ξαναγεμίζετε για να πίνετε νερό όλη μέρα. Έτσι, ελαττώνεται ο αριθμός των άπλυτων ποτηριών.
• Αν κατά λάθος σας πέσουν παγάκια μην τα ρίξετε στο νεροχύτη αλλά χρησιμοποιήστε τα για να ποτίσετε ένα φυτό.
• Μαγειρέψτε το φαγητό σας σε όσο το δυνατό λιγότερο νερό. Αυτό θα σας βοηθήσει, επιπλέον, να διατηρήσετε τα θρεπτικά του στοιχεία.
• Πλύνετε τα φρούτα και τα λαχανικά σε μία λεκάνη με νερό αντί να χρησιμοποιήσετε τρεχούμενο νερό. Στη συνέχεια, με το ίδιο νερό μπορείτε να ποτίσετε τα φυτά σας.
• Μη χρησιμοποιείτε τρεχούμενο νερό για το ξεπάγωμα του φαγητού. Για εξοικονόμηση νερού αλλά και για την ασφάλεια του φαγητού, ξεπαγώστε το φαγητό στο ψυγείο.
• Τοποθετήστε έναν ταχυθερμοσίφωνα στο νεροχύτη της κουζίνας σας, ώστε να τρέχει άμεσα ζεστό νερό. Αυτό θα μειώσει τις δαπάνες ενέργειας και νερού.
• Εάν έχετε τη δυνατότητα χρησιμοποιήστε πλυντήριο πιάτων. Απαιτεί πολύ λιγότερο νερό από ότι το πλύσιμο των πιάτων στο χέρι.
• Όταν πλένετε τα πιάτα στο χέρι, χρησιμοποιήστε δύο λεκάνες με νερό. Η μία θα περιέχει απορρυπαντικό για το πλύσιμο των πιάτων και η άλλη καθαρό νερό για το ξέβγαλμα.
• Αφήστε τα λερωμένα σκεύη να μουλιάσουν αντί να τα πλύνετε αμέσως κάτω από τρεχούμενο νερό.

Συμβουλές εξοικονόμησης νερού στον κήπο:

• Χρησιμοποιήστε όσο το δυνατό λιγότερο λίπασμα, γιατί τα λιπάσματα επιταχύνουν την ανάπτυξη των φυτών.
• Προσαρμόστε τη μηχανή του γκαζόν σε 4 με 5 εκατοστά. Το ψηλότερο γρασίδι βγάζει ρίζες που κρατάνε την υγρασία του εδάφους καλύτερα από ότι το πιο κοντό.
• Προτιμήστε την εγκατάσταση αυτόματου ποτίσματος και βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχουν διαρροές κατά μήκος του δικτύου.
• Ποτίζετε τον κήπο σας νωρίς το πρωί, όταν η θερμοκρασία και η ταχύτητα του αέρα είναι οι χαμηλότερες. Αυτό μειώνει τις απώλειες νερού από την εξάτμιση.
• Ποτίστε τον κήπο σας σε βάθος αλλά λιγότερο συχνά για να ενθαρρύνεται την ανάπτυξη ριζών και την αντοχή των φυτών σε συνθήκες ξηρασίας.
• Εγκαταστήστε έναν αισθητήρα βροχής στον κήπο σας ώστε να μην λειτουργούν οι ψεκαστήρες όταν βρέχει.
• Προτιμήστε φυτά που είναι ανθεκτικά στο κλίμα της περιοχής σας.
• Επιλέξτε φυτά που δεν χρειάζονται συχνό πότισμα, όπως είναι η λεβάντα, η μέντα, το φασκόμηλο, ο κισσός και διάφορα κακτοειδή.
• Χρησιμοποιήστε νερό από οικιακές χρήσεις όπως το μπάνιο και το ντουζ. Μην το χρησιμοποιείται, όμως, εάν έχει απορρυπαντικό ή αφρόλουτρο.
• Πλύνετε τα κατοικίδιά σας σε εξωτερικούς χώρους, σε περιοχές όπου το γρασίδι χρειάζεται πότισμα.
• Προτιμήστε να πλύνετε το αυτοκίνητό σας σε πλυντήρια αυτοκινήτων τα οποία ανακυκλώνουν το νερό. Εάν το πλύνετε μόνοι σας χρησιμοποιήστε κουβά αντί για λάστιχο, για λιγότερη σπατάλη νερού, και επιλέξτε περιοχές που χρειάζονται πότισμα.
• Το πλύσιμο μπαλκονιών και πεζοδρομίων θα πρέπει να αποφεύγεται.

Στο σχολείο

Όπως στο σπίτι, έτσι και στο σχολείο, μπορούμε με απλές πρακτικές αλλαγές στη συμπεριφορά μας αλλά και κάποιες τεχνικές αλλαγές να εξοικονομήσουμε νερό. Ιδιαίτερα το σχολείο μπορεί να διαμορφώσει τον χαρακτήρα των παιδιών και να καταστήσει κατανοητό ότι το νερό δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται άσκοπα. Προς αυτό το στόχο θα πρέπει να εργαστούν τόσο οι δάσκαλοι και οι υπόλοιποι εργαζόμενοι όσο και οι ίδιοι οι μαθητές.

Μερικές από τις πρακτικές εξοικονόμησης νερού στο σχολείο είναι οι εξής:
• Ελέγξτε όλο το κτίριο για διαρροές και κάντε τις απαραίτητες επιδιορθώσεις όπου χρειάζεται.
• Εάν είναι δυνατό, αντικαταστήστε όλα τα παλιά καζανάκια με καζανάκια διπλής ροής.
• Κάντε ελέγχους στις βρύσες και, αν είναι εφικτό, εφαρμόστε σε αυτές αισθητήρες και πεντάλ για να ελέγχετε τη ροή του νερού.
• Αντικαταστήστε τις παλιές συσκευές, όπως τα πλυντήρια πιάτων, με συσκευές ενεργειακής εξοικονόμησης.
• Τουλάχιστον ένας από τους εργαζόμενους θα πρέπει να γνωρίζει πώς να σταματήσει την παροχή νερού σε περίπτωση ανάγκης για να αποτραπεί η άσκοπη κατανάλωση νερού.
• Ποτίζετε τον κήπο του σχολείου νωρίς το πρωί όπου η εξάτμιση του νερού είναι η λιγότερη δυνατή.
• Χρησιμοποιήστε ενδημικά φυτά και ρωτήστε κάποιο τοπικό φυτώριο σχετικά με τις ανάγκες ποτίσματός τους.
• Ενημερώστε τους μαθητές σχετικά με τις πρακτικές εξοικονόμησης νερού και σιγουρευτείτε ότι έχουν κατανοήσει τη σημασία τους. Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει με δημιουργικούς τρόπους, όπως μέσα από το παιχνίδι ή από τη σύνταξη ενός σχετικού άρθρου για την εφημερίδα του σχολείου από τους ίδιους τους μαθητές.
• Οργανώστε μία εκδήλωση στο χώρο του σχολείου σχετικά με τη σημασία του νερού για τον άνθρωπο και την ανάγκη διαφύλαξής του. Μπορεί να συμμετέχει ολόκληρο το σχολείο, γειτονικά σχολεία, αλλά και οι γονείς.
• Φτιάξτε αφίσες σχετικά με την εξοικονόμηση νερού και τοποθετήστε τες στους διαδρόμους του σχολείου ώστε να παρακινήσετε και τους υπόλοιπους μαθητές να καταναλώνουν λιγότερο νερό.

Φυσικά, εκτός από τις παραπάνω πρακτικές, οι συμβουλές εξοικονόμησης νερού στο σπίτι ισχύουν και στην περίπτωση του σχολείου.

Στη γεωργία

Στην Ελλάδα, ο τομέας με τη μεγαλύτερη κατανάλωση νερού είναι ο τομέας της γεωργίας. Συγκεκριμένα, ενώ στην Ευρώπη το ποσοστό του νερού που χρησιμοποιείται για αγροτική χρήση αντιπροσωπεύει το 33% του συνολικού καταναλισκόμενου νερού, το αντίστοιχο ποσοστό στην Ελλάδα αγγίζει το 86% (Αδαμοπούλου, 2013). Το υψηλό αυτό ποσοστό οφείλεται τόσο στο γεγονός ότι η οικονομία της Ελλάδας στηρίζεται, κατά βάση, στη γεωργία όσο και στην αλόγιστη και μη αποδοτική άρδευση. Εφαρμόζοντας μερικές πρακτικές εξοικονόμησης νερού στον τομέα της γεωργίας θα καταφέρουμε να σώσουμε χιλιάδες λίτρα νερού, αλλά και να μειώσουμε και το κόστος της άρδευσης.

Πρακτικές εξοικονόμησης νερού στη γεωργία:
• Οι αρμόδιοι φορείς θα πρέπει να ελέγξουν και να βελτιώσουν το δίκτυο παροχής νερού για αποφυγή τυχόν διαρροών.
• Τοποθετήστε αισθητήρες υγρασίας εδάφους και νερού στα χωράφια ώστε να γνωρίζετε πότε απαιτείται πότισμα.
• Αποφύγετε καλλιέργειες που απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού, όπως είναι το βαμβάκι. Προτιμήστε καλλιέργειες κατάλληλες για την περιοχή σας. Καλλιέργειες ανθεκτικές σε συνθήκες ξηρασίας είναι οι φακές, ο αμάραντος και διάφορες κατηγορίες χορταρικών.
• Χρησιμοποιήστε σύγχρονα συστήματα άρδευσης, όπως τα σταγονίδια ή η άρδευση με μπουκάλια.
• Ελέγχετε και συντηρείτε τακτικά τον αρδευτικό εξοπλισμό για όσο το δυνατό μεγαλύτερη μείωση των απωλειών.
• Εφαρμόστε ωράρια άρδευσης με βάση τις ανάγκες της εκάστοτε καλλιέργειας για την αποφυγή σπατάλης.
• Προτιμήστε να ποτίζετε τις πρωινές ή βραδινές ώρες για να αποφεύγεται η έντονη εξάτμιση νερού. Γενικά, αποφύγετε την άρδευση όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι ή υψηλές θερμοκρασίες.
• Μπορείτε να καλύψετε το έδαφος με μαύρο πλαστικό για την αποφυγή εξάτμισης και ανάπτυξης ζιζανίων. Το πλαστικό μπορεί να καλυφθεί με άχυρο ή σανό για την προστασία της καλλιέργειας από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού.
• Εφαρμόστε συστήματα συλλογής και αξιοποίησης του νερού της βροχής όπου είναι δυνατό.
• Επαναχρησιμοποιήστε επεξεργασμένα λύματα από βιολογικούς καθαρισμούς.
• Περιορίστε την χρήση λιπασμάτων, γιατί αυξάνουν την καρποφορία και την επιφάνεια των φύλλων. Έτσι, θα μειώσετε τις ανάγκες της καλλιέργειας σε νερό.
• Καταπολεμήστε εντατικά τα ζιζάνια για την αποφυγή κατανάλωσης νερού από αυτά και, επομένως, εξοικονόμησή του για την καλλιέργεια.
• Μπορείτε με διάφορα συστήματα να συλλέξετε τις σταγόνες της ομίχλης ή της υγρασίας και να τις αξιοποιήσετε για την άρδευση της καλλιέργειας.
• Εφαρμογή αυστηρού κλαδέματος με στόχο τη μείωση της παραγωγής και κατ’ επέκταση τη μείωση των αναγκών σε νερό χωρίς επιπτώσεις στην ποιότητα των προϊόντων.
• Οι γεωργοί και οι ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να ενημερώνονται και να επιμορφώνονται συνεχώς για την εξοικονόμηση νερού στην άρδευση και τα νέα συστήματα που κυκλοφορούν στην αγορά.

Στη βιομηχανία

Η ποσότητα νερού που καταναλώνεται στο βιομηχανικό τομέα αντιστοιχεί περίπου στο 20% της κατανάλωσης γλυκού νερού σε παγκόσμιο επίπεδο. Από αυτό, 57-69% χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενέργειας, 30-40% σε διάφορες βιομηχανικές διαδικασίες και 0.5-3% σε ατμοηλεκτρικούς σταθμούς. Στην Ελλάδα, ωστόσο, η κατανάλωση νερού στο βιομηχανικό τομέα αντιστοιχεί μόλις στο 3% της συνολικής κατανάλωσης, εφόσον η χώρα μας δεν διαθέτει ιδιαίτερα ανεπτυγμένη βιομηχανία (www.watersave.gr).

Οι κύριοι τομείς κατανάλωσης νερού σε μία βιομηχανία είναι η κατανάλωσή του στα διάφορα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας και η κατανάλωση που οφείλεται στους εργαζόμενους που κάθε βιομηχανία απασχολεί. Πολύ σημαντικό ρόλο επομένως στην ποσότητα του νερού που κάθε βιομηχανία καταναλώνει διαδραματίζει η παραγωγική διαδικασία.
Συμβουλές εξοικονόμησης νερού στη βιομηχανία:
• Καθιερώστε ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης των εργαζομένων σχετικά με την εξοικονόμηση νερού.
• Μπορείτε να απονέμετε βραβεία ορθολογικής χρήσης νερού για να ενθαρρύνετε τους εργαζομένους να συμμετέχουν.
• Ελέγξτε το σύστημα για διαρροές και κάντε τις απαραίτητες διορθώσεις.
• Βεβαιωθείτε ότι όλες οι βρύσες κλείνουν όταν δεν χρησιμοποιούνται.
• Αποσυνδέστε ή αφαιρέστε βρύσες που δεν είναι πλέον σε χρήση.
• Προσαρμόστε τη ροή του νερού στην ελάχιστη που απαιτείται για τη λειτουργία.
• Χρησιμοποιήστε χρονόμετρα ή αισθητήρες για να βεβαιωθείτε ότι οι διάφοροι ψεκαστήρες λειτουργούν μόνο όταν χρειάζεται.
• Ανακυκλώστε το νερό που χρησιμοποιείται στην παραγωγική διαδικασία.
• Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το νερό της βροχής για τα καζανάκια και το πότισμα του κήπου.
• Στα μπάνια του προσωπικού, στα αποδυτήρια και την κουζίνα αντικαταστήστε τις παλιές συσκευές με καινούργιες ενεργειακά αποδοτικές.
• Πλύνετε τα αυτοκίνητα της βιομηχανίας με ανακυκλωμένο νερό ή νερό που προορίζεται για το πότισμα του κήπου.

Όπως καταλαβαίνουμε από όλα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, η εξοικονόμηση νερού είναι ζωτικής σημασίας και ιδιαίτερα στις μέρες μας που κάθε λίτρο νερού είναι πολύτιμο. Ωστόσο, υπάρχει μία πληθώρα ενεργειών και πρακτικών που μπορούμε να εφαρμόσουμε τόσο στην προσωπική όσο και στην επαγγελματική μας ζωή για να εξοικονομήσουμε νερό, ώστε τελικά να μας γίνει συνείδηση η λογική χρήση του. Τέλος, η εκπαίδευση των νέων ατόμων σχετικά με την εξοικονόμηση νερού και την αξία του είναι το σημαντικότερο καθήκον όλων μας, διότι από αυτά τα παιδιά εξαρτάται η διατήρηση των παγκόσμιων αποθεμάτων ύδατος.

Προϊόντα εξοικονόμησης νερού

Όπως σημειώθηκε στα προηγούμενα, εκτός από την αλλαγή των καταναλωτικών μας συνηθειών, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και κάποια προϊόντα τα οποία είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να εξοικονομούν νερό. Στη συνέχεια παρουσιάζονται ενδεικτικά μερικές από τις κατηγορίες αυτών των προϊόντων.

Καζανάκια διπλής ροής

Με τα καζανάκια διπλής ροής ο χρήστης μπορεί να επιλέξει την ποσότητα νερού που θέλει να χρησιμοποιήσει. Η μεγάλη ροή αντιστοιχεί σε όγκο νερού 6 λίτρα ανά μέση τιμή, ενώ η μικρή σε περίπου 3 λίτρα. Χρησιμοποιώντας τη μικρότερη ροή μπορεί κανείς να μειώσει την ετήσια κατανάλωση νερού στην οικία ή την εργασία του και να συμβάλει ενεργά στην εξοικονόμηση νερού.

Σακούλα μείωσης του όγκου του νερού στο καζανάκι

Για να μειώσετε την κατανάλωση νερού από το καζανάκι μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μία ειδική πλαστική σακούλα, την οποία γεμίζετε νερό και την τοποθετείτε μέσα στο καζανάκι. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η χωρητικότητα της δεξαμενής σε νερό και έτσι εξοικονομείτε νερό και χρήματα. Η σακούλα αυτή είναι κατασκευασμένη από μη-διαβρωτικά υλικά και αποτρέπει την ανάπτυξη μυκήτων.

Σύστημα εξοικονόμησης νερού στο καζανάκι

Πρόκειται για ένα εξάρτημα που ενσωματώνεται στον υφιστάμενο μηχανισμό που διαθέτει το καζανάκι και επιτρέπει στον χρήστη να καταναλώνει νερό για το καζανάκι μόνο εάν κρατάει πατημένο το κουμπί ενεργοποίησης. Το εξάρτημα αυτό μπορεί να εφαρμοστεί σχεδόν σε όλα τα παλαιού τύπου καζανάκι, καθώς και να απενεργοποιηθεί όποτε είναι απαραίτητο. Οι κατασκευαστές ισχυρίζονται ότι μία οικογένεια τεσσάρων ατόμων μπορεί να εξοικονομήσει έως και 30,000 λίτρα νερό το χρόνο με την χρήση αυτού του προϊόντος (www.ecofamily.gr).

Ακροφύσια εξοικονόμησης νερού

Τα ακροφύσια εξοικονόμησης νερού για τη βρύση μοιάζουν εξωτερικά με τις απλές σήτες, αλλά στην πραγματικότητα δεν έχουν καμία σχέση με αυτές. Τα ακροφύσια αυτά εισάγουν αέρα στη ροή του νερού της βρύσης με αποτέλεσμα να μειώνεται η ροή του νερού. Ωστόσο, η πίεση του νερού στο στόμιο της βρύσης παραμένει η ίδια και γι’ αυτό δεν γίνεται αντιληπτή από τον χρήστη η μείωση της παροχής νερού. Παρόμοια ακροφύσια κυκλοφορούν και για το ντουζ.

Μπαταρίες εξοικονόμησης νερού

Στην αγορά κυκλοφορεί μία πληθώρα μπαταριών εξοικονόμησης νερού για τη βρύση. Κάποιες από αυτές διαθέτουν ενσωματωμένο μειωτήρα ροής νερού για μείωση της μέγιστης ροής, ενώ επιτρέπουν και την χρήση της μπαταρίας στο 50% της δυναμικότητάς της. Άλλες μπαταρίες περιέχουν φίλτρο οικονομίας ή και περιοριστή θερμοκρασίας, ο οποίος μπορεί να ρυθμιστεί ανάλογα με τις ανάγκες σας και να σας βοηθήσει να μειώσετε την κατανάλωση ενέργειας ακόμη περισσότερο.

Ταμπλέτες ανίχνευσης διαρροών

Οι ταμπλέτες αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανίχνευση διαρροών είτε από βρύσες είτε από το καζανάκι. Οι ταμπλέτες αυτές βγαίνουν σε διάφορα χρώματα ώστε να καθιστούν το νερό ανιχνεύσιμο. Μπορείτε να τοποθετήσετε μία ταμπλέτα σε μία ανοιχτή περιοχή μπροστά από τη βρύση και να διακρίνετε εάν τρέχει νερό. Επίσης, ρίχνοντας μία ταμπλέτα μέσα στο καζανάκι και χωρίς να πατήσετε το καζανάκι μπορείτε να δείτε εάν τρέχει χρωματισμένο νερό στη λεκάνη.

Βρύσες με αισθητήρα ανίχνευσης κίνησης

Πρόκειται για βρύσες οι οποίες λειτουργούν αυτόματα όταν ανιχνεύσουν κίνηση. Κάτι τέτοιο μπορεί να εφαρμοστεί και σε υφιστάμενες βρύσες με την απλή τοποθέτηση ενός εξαρτήματος με αισθητήρα στο στόμιο της βρύσης. Το εξάρτημα, συνήθως, λειτουργεί με μπαταρίες.

Δοχεία συλλογής βρόχινου νερού

Στην αγορά κυκλοφορεί πλήθος δοχείων συλλογής βρόχινου νερού, ο όγκος των οποίων εξαρτάται από τα μετεωρολογικά στοιχεία που υπάρχουν για την περιοχή κατοικίας, αλλά και από το σκοπό για τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί το νερό αυτό. Έτσι, υπάρχουν μικρά δοχεία συλλογής μικρών ποσοτήτων νερού που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί κυρίως για άρδευση χωρίς να μεσολαβήσει κάποιο στάδιο επεξεργασίας (Εικ. 10), αλλά και μεγάλες δεξαμενές αποθήκευσης βρόχινου νερού (Εικ. 11). Οι τελευταίες είναι, κατά βάση, πλαστικές, μπορούν να τοποθετηθούν μέσα στο έδαφος και το νερό που συλλέγουν προορίζεται για οικιακή χρήση.

Βιβλιογραφία

Frederick K., Major D. (1997). Climate change and water resources. Climatic Change, vol.37: 7-23.

IPCC (1996). Climate Change 1995: Impacts, adaptations and mitigation of climate change: Scientific-Technical analyses: Contribution of Working Group II to the second assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.

McDonald K. (2013). Thirty-five water conservation methods for agriculture, farming and gardening. www.bigpictureagriculture.com

Rosen M. (2012). Global groyndwater use outpaces supply-Measure reveals unsustainable use of world’s aquifers. News Earth & Environment.

Shiklomanov I. (1993). Water Crisis: A Guide to the World’s Fresh Water Resources. Oxford University Press, New York, Oxford.

UNESCO: Learning to combat desertification. www.unesco.org

United Nations (1994). Intergovernmental negotiating committee for the elaboration of an international convention to combat desertification in those countries experiencing serious drought and/or desertification, particularly in Africa. http://www.unccd.int/Lists/SiteDocumentLibrary/conventionText/conv-eng.pdf

USGS: http://ga.water.usgs.gov/edu/watercycle.html

WHO (2009). 10 facts about water scarcity. www.who.org

Ανακοίνωση Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 18ης Ιουλίου 2007: Η αντιμετώπιση του προβλήματος της λειψυδρίας και της ξηρασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αδαμοπούλου Η., Σεπετζή Ε. (2013). Αγροτική ανάπτυξη και πρακτικές εξοικονόμησης νερού στη γεωργία. Διπλωματική εργασία. ΔΠΜΣ Επιστήμη και τεχνολογία υδατικών πόρων. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Εταιρία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης Α.Ε.: www.eyath.gr

Κόμπου Θ. (2010). Κλιματικές αλλαγές και επιπτώσεις στους υδατικούς πόρους. Πτυχιακή εργασία. ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας.

Κοσμάς Κ. (2006). Ερημοποίηση γης-Προβλήματα και Μέτρα Αντιμετώπισης. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Υπηρεσία Περιβάλλοντος των ΗΠΑ: www.epa.gov

http://rt.com/news/water-shortage-un-population-901/

http://wateruseitwisely.com

http://www.medies.net/_uploaded_files/publications/01.pdf

www.watersave.com

www.watersave.gr